Nhà có người sợ ong: mua tổ ong dú hiền, đặt xa lối đi

Nhà có người sợ ong vẫn nuôi được ong dú, miễn chọn đúng đàn và đặt tổ đúng chỗ. Ong dú không có ngòi đốt; cái khiến người ta giật mình là đàn bay quanh cửa tổ và đôi khi vài con chui vào tóc, cắn nhẹ. Đặt tổ cao ngang vai hoặc hơn, quay cửa tổ tránh lối đi chính, cách cửa sổ phòng ngủ vài mét, rồi dặn cả nhà ba quy tắc đơn giản là đủ để người nhát nhất cũng quen dần.

Ong dú có đốt không, sợ thì sợ cái gì?

Ong dú thuộc nhóm ong không ngòi đốt. Thân nhỏ cỡ hạt gạo, màu đen hoặc nâu sẫm. Khi tổ bị đụng mạnh, một số đàn phản ứng bằng cách bay ra, bám vào tóc, lông mày, chui vào tai và cắn bằng hàm. Cảm giác giống bị kiến nhỏ cắn, hơi rát rồi hết, không để lại vết sưng to. Một số đàn còn tiết chút keo dính lên tóc, gỡ hơi mất công.

Phần lớn người sợ ong không sợ vết cắn mà sợ tiếng vo ve và cảnh nhiều con bay quanh. Vì vậy việc cần làm không phải là thuyết phục «nó không đốt đâu» mà là sắp xếp để họ ít khi phải đi xuyên qua chỗ ong bay. Người nuôi lâu đều nói: người trong nhà quen ong là nhờ không bị bất ngờ, chứ không nhờ được giảng giải.

Chọn đàn hiền ngay từ lúc mua

Tính khí đàn ong dú khác nhau theo loài và theo từng đàn. Loại ong nhỏ, cửa tổ là một ống keo ngắn, thường hiền hơn loại cửa tổ loe rộng có nhiều ong canh đứng sẵn. Ở quầy hoặc tại vườn người bán, hãy thử như sau:

1. Đứng cách cửa tổ khoảng nửa mét, lệch sang một bên, quan sát một phút. Đàn hiền vẫn ra vào bình thường.
2. Gõ nhẹ một ngón tay lên nóc thùng. Đàn hiền có vài con ra xem rồi vào lại; đàn dữ ùa ra vài chục con và bay vòng quanh đầu.
3. Hỏi người bán đàn này đã tách bao lâu. Đàn vừa tách hay vừa chở về thường căng thẳng hơn; đàn đã ổn định một hai tháng hiền hơn rõ.
4. Xin xem lúc mở nắp kiểm tra. Nếu người bán phải đội mũ lưới mới dám mở thì đàn đó không hợp nhà có người sợ ong.

Nhà có người sợ ong nên mua đàn vừa phải, không cần đàn đông nhất quầy. Đàn quá đông ra vào dày đặc, nhìn đã ngại. Xem thêm cách so các đàn trong mục Mua bán tổ giống trước khi chốt.

Đặt tổ ở đâu để không ai phải đi qua đường bay?

Ong dú bay ra khỏi cửa tổ theo một hướng khá cố định rồi mới toả đi tìm hoa. Vùng ong bay dày nhất là khoảng 2–3 m ngay trước cửa tổ, thấp ngang cửa tổ. Ra xa hơn, ong đã lên cao và tản ra, người đi bên dưới hầu như không thấy.

Nếu vườn hẹp, dựng một tấm lưới hoặc giàn cây leo cao khoảng 2 m cách cửa tổ 1–2 m. Ong gặp vật cản sẽ bay vọt lên cao rồi mới đi, nên đoạn sân phía sau tấm chắn gần như không có ong. Cách này các nhà phố hay dùng, chi phí chỉ là ít lưới và cây giống.

Những chỗ không nên đặt

• Ngay cạnh cửa ra vào, dù có mái che đẹp. Người ra vào nhiều, sớm muộn cũng đụng thùng.
• Dưới mái tôn thấp hướng tây: nóng quá 38–40 độ thì sáp, keo trong tổ mềm ra, đàn bứt rứt và dễ tràn ra ngoài.
• Gần bếp có quạt hút xả mùi ra ngoài: khói và mùi dầu làm đàn bồn chồn.

Ba quy tắc cho cả nhà khi ở gần tổ

Quy tắc càng ít càng dễ nhớ. Nhiều nhà dán ba dòng này lên cửa tủ lạnh trong tháng đầu:

1. Không đứng trước cửa tổ. Muốn xem thì đứng bên hông thùng.
2. Không đập, không quơ tay. Nếu vài con bay quanh đầu, đi chậm ra chỗ sáng cách vài mét, chúng tự bỏ đi.
3. Không ai tự mở nắp thùng trừ người được giao chăm tổ.

Với người tóc dài, buộc tóc gọn khi ra vườn gần tổ. Ong dú lạc vào tóc thì đừng giật mạnh, đi vào nhà chỗ có đèn, ong sẽ tự bò ra hướng sáng; có thể dùng lược thưa chải nhẹ.

Làm quen dần cho người sợ ong

Đừng biến tổ ong thành bài kiểm tra lòng can đảm. Cách đi từ xa tới gần thường hiệu quả hơn:

• Tuần đầu: chỉ nhìn từ cửa sổ hoặc hiên, cách 5–6 m, lúc nắng sớm ong ra nhiều.
• Tuần thứ hai, thứ ba: đứng bên hông thùng cùng người chăm tổ, xem ong mang phấn vàng về chân.
• Khi đã thoải mái: cùng xem một lần mở nắp kiểm tra, đứng sau lưng người mở.

Trẻ nhỏ thường quen nhanh hơn người lớn. Cho trẻ đếm số ong ra vào trong một phút vào buổi sáng và buổi chiều, trẻ sẽ chú ý vào việc đếm hơn là sợ.

Khi nào nên thôi, hoặc dời tổ đi chỗ khác?

Có vài trường hợp nên thành thật dừng lại: trong nhà có người dị ứng nặng với côn trùng cắn và bác sĩ dặn tránh; người sợ ong đến mất ngủ, không chịu ra sân; hoặc nhà quá chật, không có chỗ nào cửa tổ quay ra khoảng trống. Khi đó, gửi tổ cho người quen có vườn, hoặc hỏi người bán xem có nhận lại không. Người bán đàng hoàng thường sẵn lòng nghe chuyện này trước khi bạn mua.

Nếu chỉ vướng vị trí, dời tổ trong cùng vườn phải làm từ từ, mỗi ngày nhích khoảng nửa mét, hoặc đóng cửa tổ buổi tối rồi chở đi xa hơn 1 km một thời gian rồi mới mang về chỗ mới. Dời thẳng vài mét một lần, ong đi làm về sẽ lạc ở chỗ cũ.

Việc nên làm ngay

Trước khi đặt mua, đi một vòng quanh nhà với cuộn dây đo: đánh dấu lối đi, cửa sổ phòng ngủ, chỗ phơi đồ, chỗ trẻ chơi. Chọn sẵn một bức tường hoặc gốc cây có bóng mát buổi chiều, cao đủ 1,5 m, cửa tổ quay ra chỗ trống. Hỏi người trong nhà sợ ong nhất xem chỗ đó có ổn không. Có vị trí rồi mới đi chọn đàn, và nói rõ với người bán là cần đàn hiền. Có thể xem các đàn đang rao trên chợ ong dú và hỏi người bán về tính khí từng đàn.